Elizabeth Anscombe – filozofka z charakterem większym niż biblioteka

Elizabeth Anscombe (1919–2001) to postać, która rozbija stereotyp spokojnej, zapatrzonej w książki akademiczki. Była jedną z najważniejszych filozofek XX wieku, uczennicą Wittgensteina, profesorką Oksfordu, matką siedmiorga dzieci i zarazem kobietą, która potrafiła zatrzymać całe audytorium swoją bezkompromisowością. Łączyła błysk intelektualny z odwagą cywilną – pisała o naturze intencji, a jednocześnie wychodziła na ulice, protestując przeciwko logice wojny nuklearnej.

Filozofia i życie w jednym rytmie

Anscombe zasłynęła przede wszystkim jako autorka książki „Intention” (1957), która do dziś jest fundamentem filozofii działania. To ona wprowadziła w filozofii analitycznej język, którym możemy mówić o tym, co znaczy „działać celowo”. Była też jedną z głównych tłumaczek i interpretatorek Ludwiga Wittgensteina – jej przekłady „Dociekań filozoficznych” uczyniły jego myśl dostępną dla całego świata. A jednocześnie potrafiła – w zupełnie praktyczny sposób – zastosować filozofię w życiu. Jej sprzeciw wobec logiki „mniejszego zła” sprawił, że była głośną krytyczką bombardowań nuklearnych czy aborcji, choć z tych powodów nieraz bywała wykluczana z liberalnych salonów akademickich.

Oksfordzka lwica i codzienność matki

Znana była z niezwykłej pamięci i umiejętności prowadzenia sporów, które kończyły się zwykle tym, że jej adwersarz nie miał już nic do dodania. Nosiła czarne, męskie garnitury i paliła cygara – co w latach 50. na konserwatywnym Oksfordzie wywoływało konsternację. A przy tym potrafiła łączyć życie filozofki z życiem rodzinny: wychowała siedmioro dzieci, które często bawiły się w jej gabinecie wśród stert manuskryptów. Jej dom był miejscem spotkań studentów, dyskusji i burzliwych debat.

Ciekawostki

• W 1956 roku publicznie sprzeciwiła się przyznaniu Harry’emu Trumanowi honorowego doktoratu w Oksfordzie, nazywając go zbrodniarzem wojennym za zrzucenie bomb atomowych.
• Jej książka „Intention” stała się punktem odniesienia dla współczesnej etyki i teorii działania – cytują ją filozofowie, psychologowie i prawnicy.
• Była żarliwą katoliczką – jej konwersja miała ogromny wpływ na jej myśl etyczną.
• Choć bywała postrzegana jako kontrowersyjna, uchodziła za jedną z najwybitniejszych filozofek analitycznych XX wieku.
• Wraz z mężem, filozofem Peterem Geachem, stworzyli jedną z najbardziej oryginalnych „par filozoficznych” w historii – ich wspólne życie było intelektualnym dialogiem.

Dlaczego warto o niej pamiętać?

Elizabeth Anscombe to przykład, że filozofia nie kończy się na salach wykładowych – może i powinna przenosić się na życie codzienne i wybory moralne. Jej odwaga w łączeniu intelektu z praktyką sprawia, że do dziś inspiruje zarówno akademików, jak i wszystkich, którzy chcą żyć w zgodzie z własnymi zasadami.