Franz Kafka – człowiek, który zamienił biuro w koszmar, a literaturę w labirynt

Gdyby Franz Kafka urodził się w XXI wieku, pewnie byłby menedżerem średniego szczebla, który zamiast pisać, redaguje raporty w Excelu i cierpi po cichu. Na szczęście dla literatury, urodził się w 1883 roku w Pradze, gdzie nie było jeszcze korporacji, ale za to były urzędy – i to one stały się sceną jego najstraszliwszych dramatów. Bo Kafka, zamiast upiększać świat, pokazał go takim, jakim naprawdę bywa: absurdalnym, obojętnym i przerażająco bezosobowym.

Tak, to ten gość, który zmienił bohatera w robaka, a prawo w labirynt, z którego nie da się wyjść. Ale nie robił tego z okrucieństwa. Po prostu pisał jak żył – z lękiem, z ironią, z duszną świadomością, że system nie zawsze ma twarz, ale zawsze ma wpływ. I choć z zawodu był urzędnikiem w towarzystwie ubezpieczeniowym, to z powołania był… duszologiem.

Człowiek, który nie chciał być czytany. Więc go czytamy

Kafka za życia opublikował niewiele. Większość jego dzieł – Proces, Zamek, Ameryka – miała zostać spalona po jego śmierci. Na szczęście jego przyjaciel Max Brod zignorował to życzenie, dzięki czemu dziś mamy literaturę, która jest jak klaustrofobiczny sen po obejrzeniu Dziennika Ustaw i Kubricka jednocześnie.

W jego prozie nikt nie wie, dlaczego bohater jest oskarżony (Proces), ani po co próbuje się dostać do zamku, który istnieje tylko trochę (Zamek). Ale to właśnie ta niemożność zrozumienia systemu sprawia, że Kafka nadal rezonuje z nami – ludźmi z epoki call center, CAPTCHA i trzydniowego oczekiwania na odpowiedź z urzędu.

Ciekawostki, które sprawiają, że Kafka to nie tylko „ten od robaka”

• Urodził się i zmarł w Pradze, a jego ojciec – silny, dominujący kupiec – był inspiracją dla wielu autorytarnych postaci w jego twórczości.
• Cierpiał na gruźlicę, przez co często przebywał w sanatoriach – ale to właśnie tam powstawały niektóre z jego najważniejszych tekstów.
• Nigdy się nie ożenił, choć kilkakrotnie się zaręczał – jego relacje z kobietami były równie skomplikowane jak jego narracje.
• Kafka był wegetarianinem i przez wiele lat eksperymentował z dietami – jakby próbował oczyścić ciało tak samo jak duszę.
• Na co dzień pracował w Krajowym Towarzystwie Ubezpieczeniowym od Wypadków dla Królestwa Czech, co brzmi jak miejsce akcji jego powieści.
• Używał literatury jak rentgena – zaglądał pod skórę społeczeństwa, pod maski urzędników, pod kostium człowieka współczesnego.
• Słowo „kafkowski” weszło do języka potocznego – i oznacza teraz wszystko, co absurdalne, beznadziejnie biurokratyczne i podszyte egzystencjalnym lękiem.