Irène Joliot-Curie – trzecia noblistka w rodzinie, o której mało kto pamięta (ur. 12 września 1897 w Paryżu, zm. 17 marca 1956 tamże)
Trójka noblistów w jednej rodzinie? Toż to już przesada! A jednak – tak się właśnie stało w jednej z najbardziej naukowych rodzin w historii. My wszyscy doskonale kojarzymy Marię Skłodowską-Curie, która jako pierwsza kobieta w historii otrzymała Nagrodę Nobla (i to dwa razy!), oraz jej męża Piotra Curie, który podzielił z nią pierwszą nagrodę.
Ale jakoś mniej mówi się o tym, że ich córka, Irène Joliot-Curie, również dostała Nobla. A przecież to trzecia z rzędu noblistka w tej niezwykłej rodzinie! Dziś, w 69. rocznicę jej śmierci, warto przypomnieć tę niezwykłą kobietę – naukowczynię, która kontynuowała dzieło matki i sama przysłużyła się nauce w sposób, który zmienił świat.

Córka geniuszy, która sama stała się geniuszem
Irène przyszła na świat w 1897 roku, czyli w momencie, gdy jej rodzice byli na najlepszej drodze do odkrycia nowych pierwiastków – polonu i radu. Można powiedzieć, że dosłownie wychowała się w laboratorium, między probówkami i tablicami pełnymi skomplikowanych równań.
Gdy miała 10 lat, jej matka, Maria, postanowiła, że tradycyjna szkoła to strata czasu i razem z grupą wybitnych naukowców stworzyła dla córki eksperymentalne zajęcia edukacyjne, na które uczęszczały dzieci największych umysłów tamtych czasów. Matematyki uczył ją sam Paul Langevin, a nauki przyrodnicze – oczywiście Maria Skłodowska-Curie.
Przy takich nauczycielach trudno było nie zostać naukowcem!

Nauka, wojna i miłość w laboratorium
Podczas I wojny światowej Irène nie siedziała bezczynnie – pomagała matce w pracy nad mobilnymi stacjami rentgenowskimi, które ratowały życie żołnierzy na froncie. Miała zaledwie 18 lat, ale już wtedy jej talent do fizyki i chemii był niezaprzeczalny.
Po wojnie wróciła do laboratorium i zaczęła badać promieniotwórczość. Tam też poznała swojego przyszłego męża – Frédérica Joliot, który, jak się później okazało, był równie zafascynowany nauką co ona. Tworzyli duet idealny – małżeństwo, które zamiast kłótni o porozrzucane skarpetki, prowadziło debaty o fizyce jądrowej.

Sztuczna promieniotwórczość – odkrycie warte Nobla
Największym osiągnięciem Irène i Frédérica było odkrycie sztucznej promieniotwórczości. Do tej pory naukowcy znali tylko naturalnie występujące pierwiastki promieniotwórcze, takie jak rad czy polon. Ale Irène i jej mąż odkryli, że można stworzyć sztucznie nowe radioaktywne pierwiastki, bombardując inne materiały cząstkami alfa.
To było jedno z tych odkryć, które otworzyły drzwi do współczesnej fizyki jądrowej – bez niego nie byłoby badań nad reakcjami jądrowymi, ani rozwoju terapii radiacyjnych w medycynie.
Za to odkrycie w 1935 roku otrzymali Nagrodę Nobla z chemii.

W cieniu historii – dlaczego nie mówi się o niej tak dużo jak o matce?
Mimo że Irène osiągnęła ogromny sukces naukowy, jej nazwisko nie jest tak rozpoznawalne jak nazwisko jej matki. Może dlatego, że Maria Skłodowska-Curie była pierwsza i dokonała rzeczy absolutnie przełomowych. Może też dlatego, że Irène żyła w czasach, gdy fizyka jądrowa zaczęła być wykorzystywana w zupełnie innym celu – do budowy bomb atomowych.
Choć ona sama zdecydowanie sprzeciwiała się użyciu energii jądrowej w celach militarnych, to nie zmienia to faktu, że jej odkrycia przyczyniły się do powstania nowoczesnej fizyki jądrowej – zarówno tej dobrej, jak i tej destrukcyjnej.

Ciekawostki o Irène Joliot-Curie, które warto znać
- Była zagorzałą feministką – walczyła o prawa kobiet w nauce i społeczeństwie.
- Podobnie jak matka, zmarła na chorobę popromienną – długie lata pracy z promieniotwórczymi substancjami niestety odcisnęły swoje piętno.
- Jej córka, Hélène Langevin-Joliot, również została fizyczką – naukowe tradycje w rodzinie trwały dalej.
- Wspierała lewicowe idee – była aktywna politycznie i działała na rzecz sprawiedliwości społecznej.
- Miała trudne relacje z matką – Maria Skłodowska-Curie była wymagająca i surowa, co często prowadziło do napięć.

Irène Joliot-Curie – zapomniana wielka naukowczyni
Irène Joliot-Curie powinna być tak samo znana jak jej matka, ale historia bywa kapryśna. Dziś, w 69. rocznicę jej śmierci, warto przypomnieć sobie o jej wkładzie w naukę i o tym, że nie tylko Maria Skłodowska-Curie zmieniła świat fizyki.
Była kobietą, naukowczynią, wynalazczynią – i częścią jednej z najbardziej genialnych rodzin w historii.