Człowiek, który stworzył literackie zoo dziwów i pięknych bzdur

Gałczyński nie pisał poezji – on ją wywracał na lewą stronę, potrząsał, doprawiał absurdem i wypuszczał na wolność jak stado kolorowych ptaków. Urodzony w 1905 roku, związany luźno ze „Skamandrem”, ale zbyt zuchwały, aby podporządkować się komukolwiek, stworzył „Zieloną Gęś” – miniaturowy teatr, w którym postacie bardziej przypominały nasze własne przywary niż bajkowe stworzenia.
W świecie Gałczyńskiego wszystko miało prawo mówić: gęś o temperamencie celebrytki, Osiołek Porfirion z ambicją filozofa, Don Kichot po polskiej kuracji, a nad tym wszystkim – ironiczny poetokrata, który udawał, że nic nie wie, choć wiedział dużo więcej, niż chciał to komukolwiek przyznać.

Od wojennych ruin do leśniczówki Pranie – gdzie nawet muchy musiały latać poezją

Druga wojna światowa zostawiła w nim ślady głębsze niż jego najciemniejsze wersy. Niewola niemiecka, powrót do kraju, zderzenie z szarą rzeczywistością – to był surowy świat, w którym poecie trudno było oddychać. A jednak właśnie wtedy powstały jego najbardziej rozpoznawalne teksty: „Zaczarowana dorożka”, „Niobe”, „Wit Stwosz”.
A potem – wybawienie. Leśniczówka Pranie na Mazurach, gdzie czas płynął jak leniwy strumień, a poeci mogli udawać, że świat jest odrobinę bardziej znośny. Mówią, że odkąd Gałczyński tam zamieszkał, nawet komary latały bardziej poetycko. To tam dojrzewał humor, który działał jak cicha szczepionka przeciwko powadze życia.

Ciekawostki

• Teatrzyk „Zielona Gęś” publikowany w „Przekroju” liczył ponad 500 miniatur – literackich mikroeksperymentów, które do dziś są cytowane i parodiowane.
• Gałczyński miał opinię „czarodzieja słowa”, choć sam mawiał, że bierze to z ulicznych rozmów, podsłuchów i drobiazgów dnia codziennego.
• Do legendy przeszło jego zamiłowanie do łączenia wzniosłości z kabaretem – pisał wiersze, które jednocześnie wzruszały i rozbrajały śmiechem.
• Kochali go młodzi, a konserwatyści – zgrzytali zębami. A on tylko wzruszał ramionami.
• Zmarł nagle 6 grudnia 1953 roku, w wieku 48 lat – w momencie, gdy jego popularność była ogromna, a fanów „Gęsi” przybywało z tygodnia na tydzień.

Dlaczego warto o nim pamiętać?

Gałczyński jako jeden z nielicznych potrafił sprawić, że absurd zaczynał brzmieć jak prawda, a prawda jak żart, którego nie wypada nie zrozumieć. Jego poezja nie unieważniała rzeczywistości – ona ją odczarowywała, robiąc miejsce na lekkość, której wszyscy potrzebujemy bardziej, niż chcemy to przyznać.
I zostawił nam coś jeszcze: przekonanie, że nawet najbardziej zmarnowany dzień może odzyskać sens, jeśli trafi się na jeden błysk słowa. Gałczyński to poeta, który nauczył nas, że życie – choć chwilami gorzkie – zawsze da się podać z limonką humoru.