Strona główna Start Nabokov – pisarz z siatką na motyle

Nabokov – pisarz z siatką na motyle

Nabokov – pisarz z siatką na motyle
AA306505 cucina 285 435 300 3372 5143 Scala di grigio

Nie zaczynajmy od „Lolity”

Z Nabokovem jest ten kłopot, że kultura masowa zrobiła z niego autora jednej książki, a to redukcja niemal obraźliwa. Urodził się 22 kwietnia 1899 roku w Petersburgu, po rewolucji opuścił Rosję, studiował w Cambridge, żył na emigracji w Berlinie i Francji, a potem pisał już między językami jak ktoś, kto nie ma jednego domu, więc buduje sobie drugi z precyzji. Pisał po rosyjsku i po angielsku, ale przede wszystkim pisał tak, jakby każde zdanie miało być pułapką na czytelnika zbyt pewnego siebie. I bardzo dobrze. Literatura od czasu do czasu powinna jednak ugryźć.

Styl jako narzędzie podejrzenia

Nabokov nie był pisarzem od poczciwych wzruszeń i prostych morałów. Był raczej jubilerem złośliwości, który potrafił zbudować powieść tak misternie, że czytelnik najpierw zachwyca się połyskiem, a dopiero potem odkrywa, że stoi w labiryncie. W polskim obiegu są dziś między innymi „Lolita”, „Pnin”, „Dar”, „Zaproszenie na egzekucję”, „Obrona Łużyna”, „Rozpacz”, „Śmiech w ciemności”, „Prawdziwe życie Sebastiana Knighta”, „Ada albo Żar”, „Blady ogień”, „Pamięci, przemów. Autobiografia raz jeszcze” oraz „Wykłady o Don Kichocie”. Sam „Blady ogień” jest zresztą popisem formalnej bezczelności: powieścią zbudowaną z poematu i komentarza, jakby autor chciał sprawdzić, ilu czytelników jeszcze pamięta, że literatura może być również intelektualną grą, a nie tylko emocjonalnym automatem z napisem „wzrusz mnie natychmiast”.

Motyle, mikroskop i druga biografia

Tu robi się naprawdę ciekawie, bo Nabokov miał jakby dwa życiorysy, a jeden z nich większość ludzi omija z wdziękiem godnym turysty w muzeum entomologii. Opublikował 18 prac naukowych z entomologii, w latach 1941–1948 był związany z Harvardem jako badacz i kustosz lepidopterów, a jego hipotezy o ewolucji modraszków po latach dostały naukowe potwierdzenie dzięki badaniom DNA. Innymi słowy: to nie był pisarz, który hobbystycznie oglądał motyle. To był człowiek, który oglądał świat z taką samą pasją przez szkło powiększające i przez składnię. Kto widzi w nim wyłącznie estetycznego prowokatora, ten czyta Nabokova jednym okiem, a to przy takim autorze zwyczajnie za mało.

Pięć ciekawostek, które dobrze pokazują skalę osobliwości

  • Nabokov nigdy nie nauczył się prowadzić samochodu, więc podczas wypraw po motyle tysiące kilometrów za kierownicą pokonywała Véra.
  • Jego pierwsza praca naukowa, o krymskich motylach, była zarazem jego pierwszą publikacją po angielsku.
  • W 1943 roku wyodrębnił słynnego Karner Blue jako osobną formę, a później podniósł ją do rangi gatunku.
  • Na Cornell jego kurs o arcydziełach literatury europejskiej urósł do około 400 studentów i zyskał kampusowy przydomek „dirty lit”.
  • Pierwszy szkic „Lolity” zaczął pisać latem 1948 roku na odwrocie kart entomologicznych, podczas wyjazdu na łowy motyli.
Wiera i Władimir

Nabokov, czyli lekcja nieufności

Najuczciwiej byłoby powiedzieć tak: Nabokov nie daje czytelnikowi komfortu, tylko precyzję. Nie chce, żebyśmy go lubili za poglądy, lecz żebyśmy nauczyli się czytać uważniej, podejrzliwiej, inteligentniej. Właśnie dlatego pozostaje tak żywy. W epoce natychmiastowych opinii, szybkich moralnych wyroków i streszczeń dla zniecierpliwionych on wciąż przypomina, że forma nie jest dekoracją, lecz sposobem myślenia. A człowiek, który potrafił równocześnie pisać „Pnina”, wykładać literaturę na Cornell i klasyfikować motyle, miał pełne prawo patrzeć na nasze uproszczenia z lodowatym, bardzo eleganckim politowaniem.